Is de vrijheid van meningsuiting belangrijk?


Moeten politici ten alle tijden kunnen zeggen wat ze van plan zijn? Hebben we beperkingen nodig voor de vrijheid van meningsuiting? Moet een koning beschermd worden tegen belediging? Wie bepaald er wat beledigend is? Moet het legaal zijn om terrorisme op te hemelen? Wij bepaalt er wat terrorisme is? Als mensen sympathiek tegenover terrorisme staan of racist zijn, heb je liever dat zij het tegen je zeggen of dat zij dat voor zich houden? Mag je mensen waar je het grondig mee oneens bent slaan? Hoe kunnen we meningsverschillen overbruggen op een geweldloze manier? Wat heeft de doorgeslagen politieke correctheid met de vrijheid van meningsuiting te maken?

Disclaimer: Bij voorbaat excuses voor eventuele taalfouten. Als je fouten ziet, schroom niet om het te laten weten. Er is voor gekozen om een deel van het editen te crowd sourcen, aangezien er maar een beperkt aantal uren in een dag beschikbaar zijn. Meer informatie aan het eind van de post.

 

Vrijheid van meningsuiting, de ultieme vrijheid

Om goed te functioneren hebben democratieën een constante uitwisseling van ideeën nodig. Neem bijvoorbeeld kansengelijkheid, de meningen over wat dat inhoudt of om hoe het te optimaliseren zijn erg verdeeld. Dat is prima, maar op enig moment moet er een dialoog zijn over de verschillende ideeën. En uiteindelijk moet er ook consensus worden bereikt over het te nemen pad. Alles moet openlijk bespreekbaar zijn, zonder open dialoog is er geen democratie.

De vrijheid van meningsuiting het beste heel breed gezien worden. Niet alleen spraak, maar ook kunst, comedy, kleding, enzovoort. Religie zou ik ook binnen de vrijheid van meningsuiting willen plaatsen, omdat dit niet meer is dan een uiting van je persoonlijke mening.

Er zijn serieuze bedreigingen voor de vrijheid van meningsuiting en een open en eerlijke uitwisseling van ideeën. Het is zeker niet ondenkbaar dat Donald Trump kranten sluiten als hij dat legaal zou kunnen doen. Anti-islam politici Europa zijn voor een verbod op de Koran. Hierbij wordt het argument gebruikt dat Mein Kampf al verboden is. Aan de andere zijde van het politieke spectrum zien we meer en meer gewelddadige protesten, om mensen met een andere mening niet te laten spreken (vooral in de VS). Als je denk dat deze mensen zulke slechte en ondoordachte ideeën hebben, waarom ga je niet met hen in debat? Zou dat dan juist niet heel makkelijk moeten zijn? Soms werkt protesteren averechts, zeker als er geweld gebruikt wordt. Dit omdat het de mensen waartegen geprotesteerd wordt, veel belangrijker doet voorkomen dan zij eigenlijk zouden moeten zijn.

 

Mag je een nazi slaan?

Neem bijvoorbeeld het geval van een gemaskerde betoger die tijdens een interview de extreemrechtse Richard Spencer in zijn gezicht sloeg. Deze actie maakt Richard Spencer waarschijnlijk veel belangrijker dan hij eigenlijk is. Maar dat is niet alles. De Britse krant The Guardian ging verder met het stellen van de vraag: is het ethisch verantwoord om en nazi te slaan? Waarom vragen zij dit zich af? Als het antwoord geweest zou zijn, nee natuurlijk niet, het is nooit ethisch verantwoord om iemand te slaan, behalve uit zelfverdediging voor direct gevaar. Maar dat was niet hun conclusie.

In een video zei een journalist zelfs dat zij het niet wilde veroordelen. Zij ging zelfs verder dan dat. Volgens haar was “when they go low, we go high” een beidrijging voor de liberale democratie (video aan het eind van de post). Ik was met stomheid geslagen toen ik dit zag. Als je niet geslagen wilt worden, kun je het beste beginnen met het niet slaan van mensen waar je het grondig mee oneens bent. Het was ook erg Ironisch dat Richard Spencer zei dat hij geen nazi was, net voordat hij geslagen werd.

Wij bepaald er eigenlijk wie de nazi’s zijn? Mogen mensen die met nazi’s praten ook geslagen worden? En mogen we dan ook, bijvoorbeeld het huis van een vermoedelijke nazi platbranden? Om een lang verhaal kort te maken, waar houdt het op? En maakt het doen van deze rechtvaardigingsgymnastiek van het slaan van vermoedelijke nazi’s, deze mensen niet belangrijker dan zij eigenlijk zijn? Misschien kan het er zelfs wel voor zorgen dat meer mensen met hem sympathiseren. Als hier verslag van wilt doen, moet je ten alle tijden geweld veroordelen. Dit omdat het escaleren van geweld en mensen het zwijgen op proberen te leggen doormiddel van geweld, de echte berdrijgingen zijn voor de liberale democratische rechtsstaat. Niet andersom.

Zelf ben het grondig oneens met de white supremacy en nationalistische opvattingen van Richard Spencer, ik vind ze zelfs verachtelijk. Ik weet niet of hij wel of geen nazi is, maar om wat meer duidelijkheid te scheppen, laten we slaan rechtvaardigingslogica iets uitbreiden. Mogen we dan ook haatimams slaan? En leden van de homohatende Westboro Baptist church, of andere christelijke fundamentalisten? Zij verspreiden ook een verachtelijk gedachtengoed. En hoe zit het met communisten? Met enige extrapolatie kunnen al deze mensen een bedreiging zijn voor de liberale democratische rechtsstaat. Zo kunnen we ook makkelijk oorlogen rechtvaardigen tegen landen die een bedreiging vormen voor onze westerse waarden. Ik ben geen voorstander van deze dingen. Ik wil erg graag op wijzen dat dat als begint met het niet veroordelen van geweld tegen bepaalde meningen, er niet veel voor nodig is om ook andere vormen van geweld tegen andere meningen te rechtvaardigen.

 

Politiek correct gezien ben jij misschien wel een racist

Een ander probleem is het heel erg losjes gebruiken van geladen termen om mensen te beschuldigen. Termen zoals: racist, xenofoob, homofoob, vrouwenhater, seksist, nazi, islamofoob, et cetera. Dit doodt een eerlijk en open debat over moeilijke onderwerpen. Een debat dat we hoognodig moeten hebben over religie, emancipatie, integratie en immigratie. Dit omdat het anders intelligente en genuanceerde mensen weghoudt van deze dialoog. Dit kan ervoor zorgen dat we alleen nog maar overblijven met de extreme zijden die onzin naar elkaar schreeuwen. Zo creëren we geen oplossingen en ik denk ook niet dat het een samenleving is waar wij in zouden moeten willen leven.

Voordat je iemand uit de losse pols bijvoorbeeld een racist of een seksist noemt, denk er eens aan wat er gebeurt als je iemand een pedofiel noemt op basis van onjuiste of gebrekige vermoedens en aannames. Dit verruïneerd iemands leven totaal, deze persoon zal waarschijnlijk nooit de aantijgingen geheel kunnen afschudden, hoe vals ze ook blijken te zijn. Dit is natuurlijk erger dan racist genoemd te woerden, maar het geeft wel aan hoe voorzichtig je moet zijn bij het maken van zware beschuldigingen. Aan de andere kant als deze termen veel te vaak worden gebruikt zal de betekenis ervan aanzienlijk verwateren. En soms hebben we deze woorden nodig voor echte racisten en vrouwenhaters. Wat gaan we dan doen, nieuwe woorden uitvinden? Want bijna niemand zal de oorspronkelijke terminologie serieus nemen. Kijk maar wat er gebeurd is met de term “fake news”.

We moeten de vrijheid van meningsuiting en open dialoog kosten wat kost verdedigen. Zodra precedent is voor het verbieden van bepaalde ideeën, kan dit later tegen elk ander idee gebruikt worden. Stel je voor dat de volgende verkiezingen door socialisten worden gewonnen, misschien willen zij dan wel de kapitalistische bijbel The Wealth of Nations van Adam Smith verbieden. Dit klinkt nu misschien gek. Maar als ik drie jaar geleden gezegd had dat Donald Trump president van de VS zou worden en hij vanuit die positie de kijkcijfers van The Apprentice zou bekritiseren op twitter, en dat het VK de EU zou verlaten. Dan zouden veel mensen mij hebben doorverwezen naar een psycholoog, of misschien zelfs wel een psychiater. Dit laat zien dat dingen snel kunnen veranderen.

 

Moeten er grenzen zijn?

Binnen de vrijheid van meningsuiting hoort het recht om mensen te vertellen wat ze niet willen horen. Maar om onzin te vermijden heb je ook het recht om bepaalde dingen te negeren. Daarom is het niet nodig om veel uitingen bij de wet te verbieden. Tevens is het beter dat mensen met extreme ideeën ze publiekelijk kunnen uiten. Zodat we weten wie zij zijn en wat zij denken. Als zulke ideeën ondergronds gaan, kunnen ze veel giftiger en gevaarkijker worden. Ook verliezen we de kans om met deze mensen in gesprek te gaan, om hen zo op een geweldloze en beschaafde manier op andere gedachten proberen te berengen.

Moeten er grenzen zijn? Erg weinig naar mijn mening, omdat we dan vrijheid en open dialoog kunnen maximaliseren. Maar ook omdat na de volgende verkiezingen eventuele restricties tegen jouw ideeën gebruikt kunnen worden. Ik ben er niet helemaal zeker van tot op welke hoogte, maar de inbreuk op de privacy en specifieke gewelddadige bedreigingen moeten limieten zijn. We moeten het recht op privacy ten alle tijden beschermen (bijvoorbeeld de Hogan Gawker zaak). Als we een hele ruime vrijheid van meningsuiting hebben, betekend dat ook dat we de consequenties van onze uitingen moeten dragen. Dit betekend dat je belachelijk kan worden gemaakt, of wordt geboycot, intellectueel wordt vermorzeld enzovoort. Maar geweld mogen we nooit accepteren. Het is extreem verkeerd als mensen een deel van de schuld op de Charlie Hebdo werknemers willen afschuiven. Mensen zijn vermoord om een tekening.

Als we de vrijheid van meningsuiting hooghouden, geldt dat voor iedereen. Na de aanslagen van 9/11 werd een Frans tijdschrift uit Baskenland gecensureerd en zelfs geconfisqueerd, omdat zij de aanslagen prezen en belachelijk maakten. Tegen deze censuur was vrijwel protest (zaak-Leroy). Hoe afschrikwekkend of onsmakelijk een publicatie ook is, we moeten altijd strijden tegen censuur. Daarom moet de vrijheid van meningsuiting ook gelden voor vlagpissers en boeken verbranders. Het moet zeker gelden voor de verheerlijking van terrorisme. Dit verast sommige misschien, maar er is waarschijnlijk geen makkelijkere manier om sympathisanten van en potentiele terroristen te vinden. Laat hen het je gewoon vertellen, dit kan de hooiberg waarin de naald verstopt zit aanzienlijk verkleinen. Het enige wat we hoeven te doen is het slikken van, soms verschrikkelijke en beledigende, uitlatingen van anderen. Maar, dat is altijd beter dan het verwerken en echt geweld.

 

Ben je beledigd? Sommige koningen wel

Waarom zijn zoveel mensen zo snel beledigd? Beledigd of gekwetsts zijn betekenen niet veel. We moeten accepteren dat beledigd kunnen worden, onderdeel is van een vrijesamenleving. Wat is eigenlijk beledigend? Dit is extreem subjectief, en het is zeker geen tegenargument in een echte dialoog. Als ik op twitter kijk of de TV aanzet, kan ik ook besluiten om constant beledigd te zijn. Dat zou mij gelukkig moeten stemmen, omdat een wereld zonder veel gevaarlijker is. Waarom besluiten zoveel mensen om zich beledigd te voelen. Het enige wat dat doet is het valideren van de belediger. Wees liever verbaast en negeer hen de vergetelheid in, of wees extreem beleefd en rationeel terug. Dit zijn de beste bestrijdingsmiddelen. Als je dat doortrekt kun je zelfs de beledigers bedankend. Dit omdat zij hun menig durven te delen zonder te worden tegengehouden door poteliele schade aan hun reputatie voor het schenden van sociale normen.

Er kan een grens getrokken worden wanneer mensen zeer bedrieglijk liegen om smaad te plegen. Moet dit worden verboden dan? Alleen in extreme gevallen, laat mensen zichzelf onthullen als gewiekste leugenaars, meestal achterhaald de waarheid hen wel. We hebben de keuze om een dikke huid te kweken, of om een neerwaartse spiraal te belanden waar we meer en meer verbieden.

In Spanje krijgen mensen hoge boetes of zelf gevangenisstraffen voor smakeloze tweets, die bijvoorbeeld 40 jaar oude terroristische ETA-aanslagen verheerlijken. Het is zonder al te veel discussie dat ETA terroristen waren. Maar ik ben ervan overtuigd dat als er nu een enquête is Spanje gehouden zou worden, er miljoenen mensen zijn die de Franco dictatuur en ETA beide terroristische organisaties vinden. Het Franco regime kan vrijelijk worden verheerlijkt. Wie bepaalt er wie er als terroristen te boek staan? Dit is veel te subjectief om rechtvaardig en effectief te zijn.

Sommige tweets zijn op zijn minst erg smakeloos. Maar ook he beledigen van de Spaanse koninklijke familie kan je duur komen te staan. Denk je dat deze anti-beledegingswetten het respect voor de koning vergroten of verkleinen? In de Spaanse minderheidsregering is er zelfs sprake van het verbieden van “beledigende” internetmemes in het algemeen, niet alleen over de koning. Dit omdat deze de trots kunnen schaden. Wat denken deze mensen in hemlesnaam? Trots schaden, gaan we terug naar een eercultuur? En waar houdt het op? De politieke partij aan de andere zijde van het spectrum, is er ook niet vies van om te insinueren dat sommige uitingen verboden moeten worden.

Laat mensen, godslasteren, beledigen, de Holocaust ontkennen, vlaggen en zogenaamde heilige boeken verbranden. Er is geen makkelijkere manier om idioten en misschien zelfs gevaarlijke mensen te herkennen, dan hen het zelf te laten doen zonder enige moeite te hoeven verspillen. Ik ben een groot voorstander van het beschaafd met elkaar omgaan, maar het is compleet nep als onder dwang gebeurt (hierover later meer). Mensen zeggen al vaak niet wat ze echt denken, vanwege sociale normen en doorgeslagen politieke correctheid. Dat is al erg genoeg en veroorzaakt meer misverstand dan begrip.

Soms is het natuurlijk onschadelijk of zelfs goed om niet de waarheid te spreken om beleefd te zijn. Een leugentje om bestwil, door bijvoorbeeld te zeggen dat een lelijke baby er prachtig uitziet is vrij onschuldig. Ik zie niet veel voordeel in het creëren van zeer ongemakkelijke kraamfeestjes. Ik betoog dat het eigenlijk extreem onbeleefd en schadelijk is, als je echt moet liegen om “beleefd” te zijn door aan sociale normen te voldoen of om politiek correct over te komen. Om echt beschaafd te zijn moet je ook eerlijk zijn (hierover later meer).

 

Moeten politici altijd kunnen zeggen wat zij willen uitvoeren?

Er zijn echter moeilijke gevallen. Bijvoorbeeld de rechtszaak tegen Geert Wilders. Ik kan het me slecht voorstellen dat mensen dit niet weten, maar het ging zo. Bij een politieke rally vroeg hij het publiek: “willen jullie meer of minder Marokkanen?” Het publiek riep: “ja”! Toen zei hij: “Dan gaan we dat regelen”. Ik vind deze opmerkingen walgelijk, en om wat extra perspectief te bieden, verander Marokkanen in Joden of zwarten.

Nadat de opmerkingen op TV waren verschenen, deden veel mensen aangifte. De officier van justitie belsloot een zaak te starten. Na een groots in media uitgelichte rechtszaak werd Wilders schuldig bevonden voor groepsbeldeging het aanzetten tot discriminatie. Hij heeft overigens geen straf gekregen.

Ik ben het helemaal eens met het proces, als mensen aangifte doen, moet de officier van justitie een rechtszaak startten als het aannemelijk is dat er een strafbaar feit is gepleegd. En ik vertrouw erop dat de rechters hun werk goed gedaan hebben, en dat Wilders volgens de Nederlandse wet schuldig is bevonden.

Is de wet echter wel juist opgesteld? Wat als deze uitlatingen verboden zijn, vooral voor een politicus, hoe kunnen mensen dan weten waar ze op stemmen? Als hij deze opmerkingen niet publiekelijk had gemaakt, omdat hij bang was voor vervolging, had hij het waarschijnlijk nog wel gedacht en willen uitvoeren. Wanneer hij deze afschuwelijke standpunten in het openbaar verkondigt, weten we in ieder geval de mate waarin hij bereid is een groep Nederlandse burgers aan te vallen. Zo is zijn standpunt veel duidelijker en kan erover gedebatteerd worden. Stel dat hij ooit de verkiezing wint met veel zachtere standpunten, maar een keer aan de macht gaat hij hele andere dingen doen dan hij heeft gezegd, met het excuus dat hij ze niet mocht uitspreken.

Hij leek ook wel populairder geworden door de vervolging. En hij probeerde een martelaar van zichzelf te maken door te zeggen dat het een politiek proces was. Zelfs wereldwijd kreeg hij door de zaak een veel groter podium. Hierdoor kregen zijn ideeën een veel groter publiek en werden veel vaker herhaald dan waarschijnlijk het geval geweest zou zijn zonder rechtszaak.

Er is ook een argument voor de andere kant. Natuurlijk kan het zeer bedreigend overkomen als je een Nederlander bent van Marokkaanse afkomst. Wilders heeft veel fans, waardoor het zeker discriminatie in de hand kan werken. Misschien verander je zelfs wel je levensplannen, voor onwaarschijnlijke geval dat Wilders genoeg stemmen krijgt om zijn ideeën uit te voeren.

Mijn twijfel zit hem in het verwijzen naar Marokkanen in het algemeen. Zeker het tweede gedeelte “dan gaan wij dat regelen” is discutabel. Ik had er minder moete mee gehad als hij in plaats daarvan had gezegd, dan gaan we proberen criminele Marokkanen met een dubbele nationaliteit uit te zetten. Op dit moment vind ik het erg lastig om zeggen of de wet het beste resultaat oplevert. Ik neig ernaar dat het beter is om dit soort spraak vrij te laten, omdat we dan beter weten wat hij wil en we zijn plannen kunnen bestrijden met betere ideeën. Alhoewel ik er in deze specifieke zaak nog niet helemaal uit ben.

 

Hoe zit het eigenlijk met pesten?

Een ander meer complex onderwerp is pesten, zeker in het geval van kinderen. Het is vaak extreem lastig voor mensen die dat ondergaan. We moeten proberen om het tegen te gaan, maar niet ten koste van alles. Het pesten van kinderen gaat vaak gepaard met de dreiging van fysiek geweld. Dat is zeker een grens. Maar het is ingewikkelder wanneer je een zeer sluwe volwassen pestkop hebt, die maar blijft herhalen dat je stom of lelijk bent en dergelijke, zonder ooit te dreigen met fysiek geweld. Om dit op te lossen moeten we naar de intentie kijken. We kunnen actie ondernemen als er bewezen kan worden dat iemand het doelwit is, van het doelgericht aanrichten van psychologisch schade door herhaaldelijk voor een bepaalde tijd iemand aan te vallen met woorden. Op deze manier kunnen er stappen ondernomen worden, zonder in de subjectiviteit van beledegingen te vervallen.

Als iets onbedoeld is, zal erover gepraat moeten worden. Neem bijvoorbeeld romantische escapades op het werk. Als het de bedoeling is van de één om een gezellige tijd voor beide te creëren, en de ander ziet dat niet zitten, dan moet de operatie meteen afgebroken worden (ik raad het trouwens af om hier überhaupt aan te beginnen op het werk). Als er niet gestopt wordt, is het een vorm van intimidatie of pesten en dat kan serieuze gevolgen hebben.

Maar we kunnen pesten zeker niet ten koste van alles tegen gaan, omdat dan alle spraak gereguleerd moet worden. In het geval van kinderen denk ik dat zij er langzamerhand aan moeten wennen dat in een vrijesamenleving niet iedereen altijd aardig is. Als we alles reguleren wat zij kunnen zien en doen, zodat dat pesten niet kan voorkomen, zullen zij nooit aan de echte wereld wennen.

 

We moeten vaker met mensen praten waar we het grondig mee oneens zijn

We moeten meer luistern naar mensen met geheel andere ideeën, en het is nog beter om lange gesprekken met hen te hebben. Als we dat niet meer doen, of als we zelfs sommige spraak verbieden, zullen we vervallen in een erom groepsdenken conformatie bias (bevestigingsdrang) safe space zwart gat. Nog veel groter dan de sociale media echokamer waar we nu al in zitten. Daarom moeten we extreem voorzichtig zijn met het expliciet verbieden van expressies in de wet, en impliciet verbieden door doorgeslagen politieke correctheid.

Als ik het met de Britse vrienden over Brexit heb, lijkt het dat veel mensen verrast zijn dat er zo veel racisme in het VK bestaat. Het is aannemelijk dat veel van het antibuitenlander sentiment door politieke correctheid onderdrukt was (dat betekent niet dat als je Brexit ondersteunt of voor immigratie beperkingen bent, je per definitie een racist bent, dat is een zeer gevaarlijke gedachte, hierover meer later). Als deze sentimenten beter bekend waren geweest, hadden we misschien wel een andere campagne hebben gezien, en misschien zelfs wel een ander uitslag.

Ik ben er een groot voorstander om mensen hun slechte ideeën te late spuwen, omdat daglicht het beste desinfecteert en we ondertussen gedachtendiversiteit behouden. De linkse intellectueel Noam Chomsky zei: “Als we niet in de vrijheid van meningsuiting geloven voor degene die we haten, geloven we er helemaal niet in”. Deze quote geeft goed weer wat de vrijheid van meningsuiting inhoudt. Als er op dit gebied verkeerde keuze worden gemaakt, kan het een bedreiging zijn voor een goed functioneerde democratie. De vrijheid van meningsuiting is het fundament van een vrijesamenleving. Met grote vrijheden komt ook de verantwoordelijk om deze wijs te gebruiken. Ik ben bang dat deze tegenwoordig niet altijd op de meest beschaafde manier gebruikt worden. Dit is gevaarlijk, omdat dit linkse of rechtse autocraten meer kunstmatige legitimiteit geeft om meer restricties door te voeren.

Iedereen zou zich zorgen moeten maken over eventulele inperkingen van de vrijheid van meningsuiting. Misschien denk je dat het okay is om uitingen te verbieden waar je het me oneens bent, of die je misschien zelfs wel verschrikkelijk vindt. Maar jij maakt de beslissingen niet. Het zou zomaar een Geert Wilders, een Donald Trump, of een Nicolás Maduro kunnen zijn. Het is ook niet geruststellend wanneer de meerderheid beslist. Wat gebeurt er met mensen met een minderheidsmening, wat als jij daarbij hoort? Denk eens na over de volgende drie vragen. Als mensen bepaalde dingen niet mogen zeggen, stoppen zij dan ook met hun gedachten? Is er een andere geweldloze manier om onze meningsverschillen te overbruggen of om mensen op andere gedachten te brengen? Wat zijn al onze andere vrijheden waard als je niet mag zeggen wat je denkt?

 

Disclaimer:  Bij voorbaat excuses voor eventuele taalfouten. Ik doe dit geheel alleen zonder redactionele hulp. Ik wil mijn ideeën graag publiceren en ik ben niet zo goed in het vinden taalfouten en zeker geen neerlandicus. Met het risico om onprofessioneel over te komen, heb ik er toch voor gekozen om een deel van het editen te crowd sourcen naar de lezers. Als je fouten ziet of andere ideeën hebt, schroom niet om het mij te laten weten via sociale media of de contactpagina

** Trouwens de hele website is fan funded, je kunt hier een bijdrage leveren  Support 

 

When they go low, going high is not enough – Nesrine Malik – The Guardian